Ruimtelijke kwaliteit

Wijken met karakter

“We moeten de ziel van een dorp of wijk behouden en dat begint bij het betrekken van bewoners vanaf de start,” zegt Harry Oosting, bestuurder bij Goud Wonen. “Zij maken deel uit van de identiteit van de wijk en bepalen mee hoe deze zich ontwikkelt.”

Bij Goud Wonen kunnen bewoners via bewonerscommissies en bijeenkomsten actief meedenken over de inrichting van hun wijk. Harry legt uit: “We starten met een stedenbouwkundig plan, samen met de gemeente en met de bewoners. Ook de keuze van de architect doen we samen met bewoners. Dit zorgt ervoor dat het resultaat echt aansluit bij de wensen van de bewoners en de context van de regio."

Meer dan stenen en straten

Ruimtelijke kwaliteit gaat verder dan de huizen die we bouwen, het gaat ook over hoe we de ruimte eromheen inrichten. Enno Zuidema, regiobouwmeester voor het aardbevingsgebied, legt uit: “Het gaat om de beleving van een plek. Het is niet alleen de woning, maar ook de openbare ruimte, de groenvoorzieningen en hoe alles met elkaar in verbinding staat. Die elementen bepalen hoe bewoners zich voelen in hun buurt. Daarnaast moet een buurt toekomstbestendig blijven, zodat mensen er bijvoorbeeld oud kunnen worden of een gezin kunnen stichten."

Volgens Enno is het hierbij belangrijk dat je naar een gebied als geheel kijkt, in plaats van naar individuele woningen. “Als je flink gaat slopen en vernieuwen in een dorp, kan het historische karakter verdwijnen. Je wilt graag een nieuwe samenhang creëren waarin mensen nog wel hun oude buurt herkennen.”

Samenwerking en bewonersbetrokkenheid

De betrokkenheid van bewoners is cruciaal in de projecten die de Kr8-corporaties uitvoeren. Enno legt uit: “Bewoners in dit gebied hebben jarenlang te maken gehad met onrecht en onzekerheid. Daarom is het essentieel dat we werken aan het herstel van vertrouwen. Dat begint ermee dat bewoners vanaf het begin invloed hebben op hoe hun wijk eruit komt te zien.”

Deze aanpak zorgt ervoor dat bewoners zich thuis voelen in hun wijk. Zo werden bewoners in Uithuizen Noord actief betrokken bij de herstructurering: “Er is daar veel aandacht besteed aan mooie straathoeken en de plaatsing van bankjes. Dat brengt de menselijke maat in een wijk”, vertelt Enno. Ook over de steenkeuze, materialen en andere afwerkingsdetails konden bewoners meedenken. Het idee is niet alleen dat de bewoners hun stem kunnen laten horen, maar ook dat ze samen met de corporatie en de gemeente werken aan de toekomst van hun wijk.

'Al mogen bewoners maar voor 10% meedenken in de plannen, waarom zou je niet willen weten wat ze denken? Het leidt tot betere ontwerpen waarin ze zich echt herkennen.'– Enno Zuidema

Weerstand komt echter ook voor, vertelt Enno: “Je moet wel laten zien dat betrekken zin heeft. Als bewoners bijvoorbeeld een speeltuin willen, maar er al een speeltuin in de buurt is, moeten we soms andere keuzes maken. Dit vraagt om heldere communicatie. Bewoners vragen vaak om redelijke dingen, zoals een speeltuin, maar niet een park zo groot als de buurt.”

Het belangrijkste is dat er meer aandacht is voor de beleving van de bewoners, zodat de wijk niet alleen praktisch en functioneel is, maar ook een plek is waar bewoners zich verbonden mee voelen. En als je duidelijk uitlegt waarom bepaalde keuzes gemaakt worden, vergroot dat het begrip en het vertrouwen van bewoners.

Het moet weer voelen als thuis

Voor Tineke Klooster, huurder van Goud Wonen in Uithuizen, is het belangrijk dat de veranderingen bijdragen aan een thuisgevoel. “Ik ben blij met mijn huis, maar ik maak me zorgen over de toekomst,” zegt ze. “De huizen in de kern van mijn wijk worden gesloopt en vernieuwd. Mijn woning wordt alleen verduurzaamd. Ik hoop dat mijn woning toekomstbestendig blijft.” Toch kon Tineke wel meedenken over de inrichting van de wijk. Van looppaadjes in de buurt en parkeerplekken tot het type woningen die er terugkomen. “Mijn huis gaat niet tegen de vlakte, maar de nieuwe woningen grenzen straks met hun tuinen aan mijn achtertuin. De speeltuin gaat weg, maar gelukkig blijven de bomen die erin staan behouden. Ook het paadje achter het huis gaat niet weg. Daarin is echt naar ons geluisterd.” Harry voegt toe: “Op deze manier hebben huurders de regie over hun eigen toekomst. Wij zorgen ervoor dat ze van begin af aan betrokken worden en dat hun wensen en behoeften serieus worden genomen.”

Dilemma’s in de versterkingsopgave

Dat er ook dilemma’s zijn in het versterken van de ruimtelijke kwaliteit, erkent Harry. “Er zijn nu grote budgetten beschikbaar vanuit de versterkingsgelden. Daarmee kunnen we de ruimtelijke kwaliteit verbeteren. We moeten wel slim omgaan met de middelen, ook als we straks geen versterkingsgelden meer krijgen,” zegt hij. “De uitdaging is om te zorgen dat de kwaliteit van de wijk blijft, terwijl we tegelijkertijd binnen de beschikbare financiële kaders werken. Dat betekent dat we in de toekomst huurders blijven betrekken, maar dat we misschien niet meer aan alle wensen kunnen voldoen. ”

Enno vult aan: “In het begin werden vooral veel meters gemaakt voor weinig geld, maar dat leidde niet altijd tot de beste oplossingen. Het kost nu meer denkwerk, maar het zorgt ervoor dat we betere keuzes maken. Zelfs al mogen bewoners maar voor 10% meedenken in de plannen, waarom zou je niet willen weten wat ze denken? Het geeft bewoners regie over hun toekomst en leidt tot betere ontwerpen waarin ze zich echt herkennen."

Vanuit deze benadering betrekken de Kr8-corporaties hun huurders zo vroeg mogelijk bij het proces. Elk op hun eigen manier, waarin ze leren van elkaars ervaringen. Een belangrijk voordeel van deze aanpak is dat corporaties door kennis te delen, slimme keuzes kunnen maken voor de toekomst.

Blik op de toekomst

Enno kijkt positief naar de toekomst. “De versterkingsopgave biedt de mogelijkheid om nieuw erfgoed te creëren,” zegt hij. “De kritiek van de afgelopen jaren heeft ons geholpen om betere oplossingen te vinden. Wat we nu bouwen, moet niet alleen voor de huidige bewoners goed zijn, maar ook voor de komende generaties.” Harry voegt toe: “Als ik over tien tot vijftien jaar door de dorpen rijd, hoop ik dat bewoners trots zijn op hun huis en de buurt waarin ze wonen. Tineke benadrukt hoe belangrijk het is dat huurders actief betrokken worden bij het proces, zodat ze zich gehoord voelen. "Het is belangrijk dat je als huurder kan meedenken over hoe je wijk eruit komt te zien. Dat geeft vertrouwen."

Wat is ruimtelijke kwaliteit?

Ruimtelijke kwaliteit gaat over drie aspecten:

  1. Gebruikswaarde betekent dat een woning functioneel is voor de bewoners en hun dagelijkse leven ondersteunt.

  2. Belevingswaarde draait om hoe mensen zich voelen in hun omgeving, de sfeer en de identiteit die de ruimte uitstraalt.

  3. Toekomstwaarde is essentieel om ervoor te zorgen dat de woning en de wijk op lange termijn duurzaam en toekomstbestendig blijven.

Als deze in waarden in balans zijn, blijft de wijk een plek waar mensen zich kunnen vestigen, groeien en thuis kunnen voelen.